Të kundërtat nuhasin njëra-tjetrën! - Arbëria News

Të kundërtat nuhasin njëra-tjetrën!

Nga Moikom Zeqo

André Breton (“Manifesti i Dytë i Surrealizmit”) artikulon idenë se « gjithçka të bën të besosh se ekziston një cak i mendjes, ku konceptet « lartë », « poshtë », « bardhë », « zi » « e komunikueshmja », « e pakomunikueshmja » (dhe nocione të tjera kontradiktore) nuk perceptohen më si të kundërta ».

Sipas tij surrealizmi është arritja e këtij caku.

A thua?

Fjalë në kuptime eliptike?

Bretoni në shkrimin “Në fole, hungëruesit e Zotit” pranon se heretikët kanë binjakëri me surrealistët, në një vetmi ku në një lëvizje të rrezikshme dhe jetike të kundërtat nuhasin njëra tjetrën, pa e ditur se një çast do të ngatërrohen me njëra-tjetrën.

Ç’heraklitizëm transcedental!

Ah, Breton, Breton!

Hullia e një perceptimi të tjetërllojtë!

Akili i Homerit është Hektor dhe Hektori Akil dhe të dy sëbashku janë Milosao i De Radës.

Sanço Panço është Mefistofeli getian dhe Gargantuaja i Rablesë është Hamleti, kurse mbreti Lir është Shvejku, kurse Makbethi është Fausti, Kalipsoja, forma femrore e Odiseut, Mobi Dik, trajta zoomorfe e Zarathustrës.

Herojtë dhe personazhet e kataloguar shformohen, identitetet lëvizin pambarimisht, ngatërrohet kohërat, historia pa kronologji është protoplazmë ekzegjeze.

Në kështjellën e Kafkës bujtin fëmijët e egër të Whitman-it, brenda Trojës ca actekë të padukshëm futin kullën katërgjymtyrëshe prej hekuri të Ejfelit, kurse arkeologët kibernetikë zbulojnë se Atlantida është Hiroshima.

Fytyrat me tre profile të Pikasosë janë Krishti, kurse Simbad detari është vetë shën Pali.

Don Kishoti shkruan kujtimet me penën e Shekspirit, kurse trumcaku migjenian, që mëton vetëvrasjen, është vetë André Bretoni.

Contraria sunt complentaria (Të kundërtat plotësojnë njëra tjetrën.)

PAMUNDËSIA KOZMIKE

Asgjë s’humbet.

Materja.

Të gjithë përbëhen nga miliona atome që janë të njëjta me ato të yjeve.

Astrofizikanti Michel Cassè ka thënë se te secili prej nesh ka atome të përhapur dikur me zjarrin e Zhan D’Arkës, ose të krismave të armëve në Austerlitz.

Tek fjalët që themi njëkohësisht frymëmarrim qindra molekula nga grahma e fundit e Jul Cezarit.

Shtjellimi i kësaj të vërtete i humbet përmasat.

Kjo do të thotë se artikulimet e fjalëve mbeten në pafundësinë e arkivit të ajrit pa u zhdukur.

Bisedat e Ciceronit me Pompon Atikun në Durrësin e para 21 shekujsh janë diku përjetësisht.

Mund t’i kemi thithur me ajrin pa i ditur.

Po kështu klithmat seksuale të Kleopatrës ose të Merilin Monrosë, fjalët e fundit të Du Fu-së dhe të Whitmanit, sekretet e belbëzuara të Nostradamit dhe të Ajnshtajnit, shpotitë e Swiftit dhe Van Gogut, dialogët e Çarli Çaplinit, Karl Marksit, Herald Bloom-it, Georg Traklit, Safos, mbretit Montezuma, Karl Topisë, Sebastian Bahut, Empedoklit dhe të Tomas Jefersonit.

Çdo gjë është universalisht e rregjistruar, pa enigmën e dekompozimit dhe shpërbërjes totale.

Materja është e pavdekshme.

Është ajo që është dhe do të jetë.

S’është vetëm teorike, por edhe praktike.

Në këtë kujtesë të pamatëshme për çdo bir ende gjallë janë tërë klithmat e babait që në çastin e lindjes, ose edhe të stërgjyshërve.

Ne thithim ajrin me molekulat e fjalëve të Gjergj Kastriotit 20 vjeçar, ose të Nabukodomojorit të Babilonisë para mijra vjetësh.

Vështirësia torturuese është dekonstruktimi i këtij arkivi, një pamundësi gati kozmike!

Ndezim një shkrepse pa e ditur se ndriçojmë format ajrore të hekzametrave të Homerit, frazat e Marin Barletit, shprehjet përshëndetëse të princit Hajvatha, arketipi i William Çurçillit me purot e tij të famëshme.

Madje vetë fjalët tona që i kemi thënë dikur dhe i kemi harruar!

TINGUJT NUK MUND T’I PRANGOSH

Tingujt nuk mund t’i prangosh – kjo sentencë behtoviane ka kuptim mbijetese, triumfi, mbi të tëra sistemet e prangave të farkëtuara nga anonimati, injoranca, antikultura.

Tingujt mund ta rikrijojnë një njeri të vdekur para 900 e ca viteve – bile mund të bëjnë shumë më tepër: ta ribëjnë universin e zemrës së tij.

Zakonisht ne themi: Arti!

Nënkuptojmë një emblemë të pavdekshme, esencën e paasgjesueshme të gjërave të vdekura.

Arti është emri sinonimik, gati i pazëvendësueshëm i pavdeksisë së popullit. Kukuzeli është pikërisht brenda semantikës shqiptare të pavdekësisë.

Të bësh zbulime të vazhdueshme në kulturë, të bësh arkeologjinë e kujtesës është diçka sa emocionante, aq dhe faustiane. Jan Kukuzeli është një emër i shekujve, i cili midis Skillës së Harresës dhe Karitbës së Vdekjes, ka kapërcyer cakun e rrezikshëm, për të realizuar ringjalljen e vet të patjetërsueshme.

Kukuzeli lindi në Durrës.

Gjurmët e tij prej fëmije në rërën e Currilave, në bregdet, nuk kanë mundur të ruhen dot veçse si imazhe të metaforta kujtese.

Këto imazhe dritësojnë drejt nesh që nga shek. XI. Guackat detare kanë qenë instrumentet e kahershme të tingujve të të madhit Kukuzel.

Vendlindja është e pamundur të shpiket, të përsëdyet.

Ajo është djepi i parë dhe i vetmi, kurse djepi i dytë nuk ekziston.

Djaloshi i vogël, me emrin e çuditshëm Kukuzel, i mbetur jetim, shkoi në Konstandinopojë, për të bërë të mundur njohjen e tij botërore.

Si arriti dhe u bë ky djalë arbër kryemjeshtri i këngës, magister primus i muzikës?

Nuk kanë rëndësi hollësitë. Nuk na tremb hiatusi i pamëshirshëm i kronikave.

Rëndësi ka që ai u bë.

Po nuk u bë aspak rastësisht!

Kur krijoi Kukuzeli një poet europian Ammon de Varanez shkroi romanin me mijëra vargje :« Florimont », me temë Durrësin e Arbërisë. Evropa po krijonte, ose më saktë, po prefeksiononte eposet e saj të mëdhenj mesjetarë: “Nibelunget”, “Chanson de Roland” etj., Eposin Shqiptar të Veriut, Kryekëngën – ndoshta edhe më të hershme, të Gjergj Elez Alisë etj. Kultura mesjetare po luante rolin e vet magjik, për të pavdekësuar identitetin e popullit tonë.

Kukuzeli ka dalë dhe është brenda konstelacionit të jashtëzakonshëm të kulturës të shekujve XI-XII.

Ai triumfoi mbi absurdet shpirtërore të kulteve e ndonëse shkroi muzikë fetare ai ruajti të paprekur esencën primordiale të jetës. Kukuzeli, i zhveshur nga guacka mistike, na rikthehet përherë ne shqiptarëve, i padyshimtë, i qartë, i dhimbshëm, befasues, me një trishtim të rëndë, që është e pamundur ta peshosh veçse me zemër.

Një nga legjendat e themelimit të Epidamnit është legjendë orfeike, muzikore – e tregon Ana Komnena, kjo princeshë bizantine, kronikane e çuditshme, bashkëkohëse e Kukuzelit. Ana thotë, se dy heronjtë mitologjikë tebeanë Amfioni e Zeti erdhën në Durrës e me tingujt e harpës ngritën muret e kështjellës epidamnase.

Një qytet me një mit të tillë muzikor në themele, padyshim, që do të lindëte muzikantë të mëdhenj.

Demosteni përmend muzikantin Karion nga Epidamni në shek. IV p.e.s.

Një shekull më pas fiton një garë muzikore dhe poetike në Greqinë e lashtë në një konkurs ndërkombëtar e mesdhetar një banor i quajtur Grabion, po nga Epidamni.

Në shekullin III të erës sonë, një mozaik i mrekullueshëm na prezanton në qytetin e Durrësit subjektin e Orfeut paleokristian, që reflekton figurën e Davidit biblik, që me tingujt e harpës urtëson kafshët e egra në pyll.

Ky Orfe është nga më të bukurit, që janë zbuluar deri më sot në antikitetin e vonë në tërë Europën.

Shekulli XII është reflektuar dhe në një qeramikë të glazuruar me figurën e një muzikanti, që ka një instrument të ngjajshëm me violën.

Është një muzikant laik, ç’ka përbën një motiv krejt të ndryshëm nga ai botës së kultit.

Në shekullin XV përmendet muzikanti Xanet Agustini i Durrësit.

Në këtë yllësi emri, që ndrit më shumë është padyshim i Kukuzelit.

Kukuzeli është këngëtar kolos, kompozitor i temave të shumëfishta, të çuditshme, poet, (i ka shkruar vetë disa tekste të muzikës), shpikës i një sistemi të veçantë notacioni, i quajtur sistemi kukuzelik.

Ky sistem muzikor origjinal, me një bashkësi neumash, me rrotat muzikore, që imitojnë lëvizjen e planetëve ptolemetikë, apo të harmonisë qiellore të Pitagorës, është një krijim madhështor, i rrallë, i intelektit njerëzor, një etalon i gjenisë së popullit shqiptar.

Traktatet e shkruara nga Kukuzeli, që ruhen në pergamenë në disa biblioteka të botës janë një dituri e paasgjesueshme. Vetvetiu, duke i menduar këto traktate ne, me dëshirën e thukët të personazhit të librit “Emri i trëndafilit” të Umberto Ekos, jemi gati të sakrifikojmë gjithçka, për t’u njohur me to, për t’u takuar, me atë pjesë të shpirtit të bashkëkombësit tonë, që është konvertuar në simbole grafike.

Kukuzeli është një nga reformatorët më kolosë të muzikës bizantine, ai shpreh universalitetin e shumëfishtë të saj.

Rëndësi kombëtare për ne shqiptarët kanë të ashtuquajturat “barbarizma” ose “sekonda e zmadhuar”, siç i quajnë muzikologët, që e lidhin muzikën kukuzelike me jonet e muzikës popullore të Shqipërisë së Mesme.

Çuditërisht, kjo mbijetesë e genit etnik na transmetohet ndërmjet muzikës në harkun kohor të gati 9 shekujve.

Me sinfonizmin e tij, me koret e pashembullta polifonike të zërave të burrave, Kukuzeli që nga monumenti vigan i Shën Sofisë në Kostandinopojë dhe nga mjedisi malor i manastirit të Laurës së Madhe në Athos realizon ringjalljen e tij dhe metapsikozën e vet origjinale deri tek pasardhësit.

E meriton Kukuzeli i madh një monument në bregdetin e përralltë të Durrësit.

Përballë detit dhe përballë kujtesës së shekujve.

I PAVDEKSHMI

Tek një tekst i vjetër budist “Legjendat për të Pavdekshmit” flitet për një udhëtar që ecën rrugës.

Takohet me një njeri që shkruan vargje në mur.

Afrohet dhe sheh se ky njeri ka një fytyrë pa tipare, pa sy, pa gojë, pa veshë, pa mjekër, vetkuptohet edhe pa emër.

Ky është një i Pavdekshëm që tek njerëzit e zakonshëm shkakton tmerr dhe lebeti.

Udhëtari kërkon t’i flasë por nuk mundet dot.

Lexon fjalët që shkruhen në mur.

Aty thuhej: Pa patur nevojën e syve i shoh qytetet e yjeve, pa gojë i tregoj tërë të vërtetat, pa veshë dëgjoj gjithçka, pa i vënë emër e di se sa e pafundme është gjithësia dhe mes kësaj morie të panumërueshme unë jam i Pavdekshmi!”

Udhëtari u shtang dhe gati u rrëzua përtokë nga tronditja.

E kuptoi se pafuqia qe vdekshmëria e vetes.

Kurse i Pavdekshmi nuk qe thjesht një njeri, por tërësia e infinitëshme e gjithë njerëzve të gjallë dhe të vdekur.

Pra vetë njerëzimi.

Kjo ide gjithësesi e kishte një vesk ngushëllimtar!

FREE

Drama e Shekspirit “Shtrëngata”.

Prospero i përze shërbëtorët e tij të mbinatyrshëm, ndahet nga shpirti Ariel, librin e tij të magjive e hedh në det.

Gjeste të pashmangshme.

Tani është gati të kthehet tek bota e të gjallëve të brishtë, në atë botë që vajza e tij Miranda e quan “the brave new world”.

Fjala e fundit e dramës – ndoshta fjala e fundit që ka shkruar Shekspiri është fjala “free”.

Mahnitëse!

E rastësishme?

Pas kësaj “free” s’ke asgjë tjetër, përveçse heshtje shekujsh, heshtje fosilesh jofonetike.

Ah!

Deri në vdekjen e Shekspirit në 1616 drithërohet inkandeshente fjala tmerruese “free”.

Fjalë ku ngrihet përbindëshi i papërfytyrueshëm, padyshim më i çuditëshmi që ka sajuar Shekspiri dhe që ai e quan “liri”. Të jesh “free”, të ndjehesh, të rilindësh si “liri” pa kushtëzime, laqe, paragrafe dinake, mbishtresa idiote, mbi të gjitha fjalët e pafundme dhe ambikuide të botës.

Prospero qe kipci i Shekspirit ose ndërsjelltas!

Para vdekjes Shekspiri i hodhi tërë frymëzimet e kulturave dhe qytetërimeve, tërë kodin kriptologjik të marifeteve dhe metaforat magjike në detin e paravdekjes dhe të harrimit të njelmët.

I hodhi për të mos mbajtur absolutisht asgjë, sepse në të vërtetë nuk i duhej asgjë.

Ç’do t’i duhej tjetër vallë?

Ah, të sakrifikosh çdo gjë përveç fjalës klithëse “free”. Ah, liri! E mjaftueshme gjer në infinit vetëm fjala “free”.

E pazëvendësueshme!

Kodi i kodeve!

“Free”.

Çdo koment humbet, çdo shtesë bëhet pluhur, hiç! “Free”! Jo aq ndaj jetës sa ndaj vetë vdekjes!

Nëse kjo është fjala e fundit e shkruar e Shekspirit pse të mos jetë edhe fjala e parë?

E ç’është Logosi gnostik?

“Free” është pa fillim dhe pa mbarim.

Fjalët edhe vdesin.

Fjala “free” është e pavdekshme!

Sarkofagu i diamantë dhe atomik i vetë Shekspirit, pse edhe i vetë njerëzimit!

“Free”.

Ah!

SHTYLLAT E MICHAUX-SË

Në një tekst të Henri Michaux-it thuhet “Shtyllat në qoshen e rrugës fluturojnë nga planeti i të lajthiturve, me një fille lidhur ato fluturojnë drejt Hënës, ose ndoshta edhe me njëmijë fije ulen mbi Hënë, shkojnë edhe më tej, më larg, të nxitur nga dëshira, në një kozmos që rritet dhe zgjerohet papushim.

Largohen me vrull, tërheqin njëra-tjetrën, ekuilibrohen, ndrojnë formë, deri në shpërthim të brendshëm, luftojnë me tërbim për ekzistencë, një ekzistencë për ekzistencë prej miliarda vitesh.

Po pse para?

Pse?”

Fantazmagori.

Shtyllat janë imazhe të ndërlidhura.

Ashtu si vetë njerëzit në këtë planet, që është qoshe rruge në pafundësi.

Këputja e fijeve (lidhjeve fizike dhe shpirtërore) i trand, i largon, i vetmon, i shkalafit shtyllat.

Mesazhet, kodet s’përcillen më.

Dejet e këputura s’bashkojnë gjakun.

Kapilarët thahen.

Njerëzit fluturojnë mbi Hëna të rreme, kërkojnë ekzistencën në mosekzistencë.

Ah, qoshja e rrugës!

Ah, planeti Tokë!

Ah!

Vetmia si moskomunikim!

Boshllëku!

Ah!

E vogla më tepër se e madhe.

Lakonizmi.

Jo hipertrofizimi!

Koncentrimi më i rëndësishëm se shpalosja!

Ah!

You May Also Like

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

two × two =